AHMET BARLAK MUHASEBE FORUMU

Orjinalini görmek için tıklayınız: 2013 te tastiklenecek defterler ve defter tutma hadleri
Şu anda (Arşiv) modunu görüntülemektesiniz. Orjinal Sürümü Görüntüle internal link
2013 YILI 1.SINIFA DEFTER TUTMA HADLERİ – SINIF DEĞİŞTİRME HADLERİ

2012 yılı ve önceki yıllarda vergi mükellefiyeti bulunan ve 2013 yılında mükellefiyeti devam edecek olan işletmeler ertesi yıl tutacakları defterleri bulunduğu yılın aralık ayında tasdik ettirmek zorundalar. Mükellefler tasdik ettirecekleri defterleri belirlerken bulundukları yılda elde etmiş oldukları iş hasılatlarını, alış ve gider toplamlarını dikkate alırlar. İş hasılatı, alış ve giderleri her yıl açıklanan hadlerin üzerinde olan mükellefler eğer işletme defterine tabii iseler, yeni yılda bilanço usulüne göre defter tutmak zorundadırlar. Yine satışları, alış ve giderleri belli tutarların altında kalan mükellefler eğer bulundukları yılda bilanço usulüne göre defter tutuyorlar ise, yeni yılda işletme defterine tabii olarak hesaplarını takip edebilirler. İşletme defterine tabii mükellefler isteğe bağlı olarak bilanço defteri tutabilirler. 
Vergi usul kanunu sınıf değiştirme hadlerini aşağıda yer alan maddelerde açıklamaktadır.
VUK Md. 177 – I Sınıf (bilanço) Tüccarlar
VUK Md .178- II Sınıf (işletme) Tücarlar
VUK Md. 179- Sınıf değiştirme, I sınıftan II sınıfa geçiş şartları
VUK Md. 180 - Sınıf değiştirme, II sınıftan I sınıfa geçiş şartları
VUK Md. 181 – İhtiyari sınıf değiştirme
Her yıl yukarıda yer alan maddelerden faydalanarak sınıf değiştirme şartlarını tekrar hatırlayabilir ve yeni yılda tutulacak defterleri belirleyebilirsiniz.

2012 yılı yeniden değerleme oranı % 7,80 olarak belirlenmiştir. Bizler de bu orana göre 2013 yılı verilerimizi güncelleyeceğiz.

2012 yılı için uygulanacak yeniden değerleme oranı (419 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile 10/11/2012 – 28463 sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir)

VUK’nda 2012 yılı için belirlenen hadlere yeniden değerleme oranlarını uygulamak sureti ile 2013 yılında dikkate alınacak hadleri belirleyelim.

II sınıftan Birinci Sınıfa Geçiş ( Bilanço usulüne tabii olacaklar)

1-Satın aldıkları malları olduğu gibi veya işledikten sonra satan ve yıllık alımlarının tutarı 150.920,00 ( %20 artırılarak güncellenmiş tutar : 181.000,00 TL’yi aşanlar)veya satışları tutarı 198.000,00 (%20 artırılarak güncellenmiş tutar : 245.000,00 TL’yi aşanlar) lirayı aşanlar

2-Birinci bentte yazılı olanların dışındaki işlerle uğraşıp da bir yıl içinde elde ettikleri gayri safi iş hasılatı 83.000,00 (%20 artırılarak güncellenmiş tutar : 99.000.00 TL’yi) aşanlar

3- 1 ve 2 numaralı bentlerde yazılı işlerin birlikte yapılması halinde 2 numaralı bentte yazılı iş hasılatının beş katı ile yıllık satış tutarının toplamı 150.920,00 (%20 artırılarak güncellenmiş tutar : 181.000,00 TL’yi) lirayı aşanlar
veya Arka arkaya iki dönemin iş hacmi yukarıda açıklanan tutarlara göre % 20’ye kadar bir fazlalık gösterirse defterlerini Bilanço esasına göre tasdik ettirirler.


Ayrıca, ihtiyari olarak bilanço esasına göre defter tutulabilmektedir.

Not : Yukarıdaki rakamlar yeniden değerleme oranına göre hesapladığımız rakamlardır. Maliye bakanlığı rakamları açıklarken yuvarlayarak açıklamaktadır.

(I)’inciden (II)’nciye geçiş (İşletme defterine geçiş yapacaklar)

İş hacmi bakımından I’inci sınıfa dahil olan tüccarların durumları aşağıdaki şartlara uyduğu takdirde, bunlar, bu şartların tahakkukunu takip eden hesap döneminden başlayarak, II’nci sınıfa geçebilirler:

2011 yılı iş hacimleri :
Bir hesap döneminin iş hacmi ,yukarıda yer alan yazılı hadlerden % 20’yi aşan bir nispette düşük olursa, veya;
Arka arkaya üç dönemin iş hacmi yukarıda açıklanan tutarlara nazaran % 20’ye kadar bir düşüklük gösterirse. İşletme defterine tabii olarak defterlerini tasdik edebilirler.
Bilanço usulüne göre defter tutan şahıs işletmeleri ile adi ortaklıklar dilerlerse yine bilanço usulüne göre defter tutmaya devam edebilirler. II. Sınıfa tabii mükellefler dilerlerse I. Sınıfa geçerek bilanço esasına göre defter tutabilirler.
Bilanço usulünden işletme defterine geçiş yapacak olan mükellefler hesaplamalarında;
Alışlar toplamı : 150.920,00
Satışlar toplamı: 204.000,00
Satın aldıkları malları olduğu gibi veya işledikten sonra satanlar dışında kalanlar için 83.000,00 TL
Alım – satım, üretim, hizmet işlerini birlikte yapanların satış hasılatı 150.920,00 TL
olarak dikkate alacaklardır.




2013 YILINDA TUTULMASI GEREKEN DEFTERLER 
(Türmobla yapılan görüşme sonrası güncellenmiştir).



6102 Sayılı TTK'nun 64, 124, 135, 623, 624 ve 625.maddelerinin incelenmesi neticesinde 2013 yılında tutulması gereken defterler aşağıdaki gibi tespit edilmiştir.

1-) ANONİM ŞİRKETLER (Tamamı Noter Tasdikli Olacak):

* Yevmiye Defteri
* Defter-i Kebir
* Envanter Defteri
* Pay Defteri (Önceden tasdikli ise ve yeterli yaprak varsa tasdik ettirme. Md.64/3)
* Yönetim Kurulu Karar Defteri
* Genel Kurul Toplantı ve Müzakere Defteri (2013 yılı için tasdik ettir. 2014 yılı için Yeterli yaprak varsa tasdik ettirme. Md.64/3)

2-) LİMİTED ŞİRKETLER (Tamamı Noter Tasdikli Olacak):

* Yevmiye Defteri
* Defter-i Kebir
* Envanter Defteri
* Pay Defteri (Önceden tasdikli ise ve yeterli yaprak varsa tasdik ettirme. Md.64/3)
* Müdürler Kurulu Karar Defteri
* Genel Kurul Toplantı ve Müzakere Defteri (2013 yılı için tasdik ettir. 2014 yılı için Yeterli yaprak varsa tasdik ettirme. Md.64/3)

3-) DİĞER BİRİNCİ SINIF İŞLETMELER (Tamamı Noter Tasdikli Olacak):

* Yevmiye Defteri
* Defter-i Kebir
* Envanter Defteri

4-) SERBEST MESLEK KAZANÇ DEFTERİ

Eskisi gibi olup değişiklik yoktur.

5-) İŞLETME DEFTERİ

Eskisi gibi olup değişiklik yoktur. İşletme defterinin 6102 Sayılı Kanunda yer almaması, bunların 2013 yılında bilanço usulünde defter tutmaları anlamına gelmez.

NOT: 64, 124 ve 135.maddelerin incelenmesinden, kollektif şirketlerin yevmiye, defter-i kebir ve envanter defterinin yanısıra, pay defteri ile genel kurul toplantı ve müzakere defterlerini de tutmaları gerektiği sonucu çıkmaktadır. Kollektif şirketlerin buna dikkat etmeleri gerekir.


METİN BAŞPINAR
http://www.bybaspinar.tr.gg
Birinci ve İkinci Sınıf Tüccarlar, Sınıf Değiştirme ve Analizi
Dr. Fatih SARAÇOĞLU

I. GİRİŞ
Ticari kazanç elde eden mükelleflerin vergiye tabi olması esas olmakla birlikte, bazı mükellefler vergi dışında tutulmaktadır. Farklı bir ifadeyle, ekonomik ve sosyal koşullara göre bir kısım mükellefler ve vergi konuları vergi dışında tutulmakta; mükelleflere bazı indirimlerden yararlanma olanağı tanınarak ödeme gücü ilkesinin gerekleri yerine getirilmeye çalışılmaktadır[1]. Gelir vergisi uygulamasında, vergi kapsamına girmekle birlikte, vergi ödeme gücü bulunmadığı varsayılan, ekonomik ve sosyal açıdan koruma amacı güdülen ve vergilendirme maliyeti yüksek olan bir ticaret erbabı kitlesi esnaf muaflığı kapsamında vergiden muaf tutulmaktadır[2].

Esnaf muaflığından yararlananların belge düzeninde etkinliğin sağlanması bakımından bazı yükümlülükleri bulunmakta olup; birinci ve ikinci sınıf tüccarlar ile basit usulde vergilendirilen ticaret erbabı ve defter tutmak zorunda olan serbest meslek erbabı ile çiftçilere karşı yaptıkları işlerden dolayı, sözü edilen kişilerin düzenleyecekleri gider pusulalarını almaları ve bu belgeleri beş yıl süreyle saklamaları, bu süre içerisinde kendilerinden istendiğinde göstermeleri zorunlu tutulmuştur.

Ticari kazançlarından dolayı vergiye tabi olanların kazançları ise, basit usul ve gerçek usul olmak üzere iki şekilde tespit edilmektedir. Bir taraftan idari ve siyasi nedenler, diğer taraftan vergi ödeme güçlerinin düşüklüğü ve vergi – muhasebe konularındaki bilgilerinin gerçek usulün uygulanması bakımından yetersiz olması[3] dolayısıyla, iş hacmi gerçek usulde vergilendirmenin sınırları altında kalan ve muafiyetten de yararlanamayan bir kısım ticaret erbabının basit usulde vergilendirilmesi öngörülmüştür[4]. Bu gruba girenler ticari kazançlarının bilanço ve işletme hesabı esasına göre tespitinin zor olması; işlerinin nitelik ve hacminin defter tutulmasını gerektirmemesi nedeniyle basit usule tabi tutulmakta olup; bunlar tamirci, terzi, berber gibi küçük sanat erbabıdır[5].

Bazı faaliyetleri yapanların basit usulden yararlanmaları mümkün olmadığı gibi; basit usulden yararlanabilecek olanların da bazı şartları taşıması gerekmektedir. Bunlar genel şartlar ve özel şartlar olarak sınıflandırılabilir[6].

Basit usul kapsamında vergilendirilenler, birinci ve ikinci sınıf tüccarlara, serbest meslek erbablarına, defter tutmak zorunda olan çiftçilere ve vergiden muaf esnafa yaptıkları işler ya da sattıkları mallar için fatura vermek zorunda olup; fatura verme zorunluluğu olmayan satışlar için perakende satış fişi verebilmektedirler. Basit usule tabi olanların defter tutması söz konusu olmamakta; ancak vergi matrahının belirlenebilmesi açısından “deftersiz işletme hesabı” olarak nitelendirilebilecek[7] biçimde, alış ve giderlerin belgeye dayandırılması gerekmektedir[8].

Basit usulde vergilendirilen mükellefler, kazancın belirlenmesi ve VUK’un defter tutmayla ilgili hükümleri hariç; bildirme, belgeler, muhafaza, ibraz, diğer ödevler ve ceza hükümleri açısından VUK ve diğer kanunlarda yer alan ikinci sınıf tüccarlar hakkındaki hükümlere tabi tutulmaktadırlar. Sahte ya da kapsamı itibariyle yanıltıcı belge düzenlemeleri ya da kullanmaları durumunda da, bu hususun kendilerine tebliğ edildiği tarihi izleyen aybaşından itibaren ikinci sınıf tüccarlara ilişkin hükümlere tabi olmaktadırlar.

Basit usule tabi olmanın şartlarının kaybedilmesi durumunda da, takip eden takvim yılının başından itibaren gerçek usule geçilmekte; herhangi bir şekilde gerçek usulde vergilendirilenler de basit usule dönememektedirler.

Ticari kazançları dolayısıyla gerçek usulde vergilendirilenler ise, bilanço esasına tabi olanlar ve işletme hesabı esasına tabi olanlar olmak üzere iki gruba ayrılmışlardır. Çalışmamızın amacı bu iki gruba girenlerin belirlenmesi olmakla birlikte, ticari kazançların belirlenmesinde önem arz eden esnaf muaflığı ve basit usulün işleyişi konusunda kısa bilgi verilmesi yoluna gidilmiştir.

II. TÜCCAR SINIFLARI

Vergi Usul Kanunu’nun 176. maddesinde tüccarlar defter tutma yönünden birinci ve ikinci sınıf tüccarlar olmak üzere iki sınıfa ayrılmış olup; birinci sınıf tüccarlar bilanço esasına göre, ikinci sınıf tüccarlar işletme hesabı esasına göre defter tutarlar.

Tüccarların tutacakları defterler ve dolayısıyla kazançların tespiti yönünden ikiye ayrılmasının amacı, iş hacmi dar olan mükellefler bakımından daha basit bir kayıt sistemi tesis ettirmek; iş hacmi ya da hukuki statüsü uygun olanlardan ise bu görevin tam olarak yerine getirilmesini istemek olarak karşımıza çıkmaktadır[9].
Bilanço esası, işletme hesabı esasına göre daha gelişmiş bir yapıya sahip olup; birinci sınıf tüccarlar, hesap dönemindeki iş hacmi belli bir seviyenin üzerinde olanlar, statüleri gereği birinci sınıf tüccar sayılanlar ve kendi isteği ile birinci sınıfa geçenlerden oluşmaktadır. İkinci sınıf tüccarlar ise, ilk kez işe başlayan mükellefler ve yılık iş hacimleri itibariyle bu grupta yer alanlardan oluşmaktadır.

Birinci sınıf tüccarlar bilanço esasına göre defter tutmakta ve kazançlarını bu esasa göre tespit etmekte iken, ikinci sınıf tüccarlar daha basit bir kayıt sistemi olan işletme hesabı esasına göre defter tutmakta ve kazançlarını bu esasa göre belirlemektedirler. Bilanço esasına tabi olanların tutmak zorunda oldukları defterler, yevmiye defteri, defterikebir ve envanter defteri (VUK md. 182) iken; işletme hesabı esasına tabi olanların işletme hesabı defteri tutmaları gerekmektedir (VUK md. 193). Ayrıca, TTK’da işletmenin mahiyetine göre, karar defteri tutulması gerektiği belirtilmiştir[10].

Tüccarların hangi sınıfa gireceğinin belirlenmesinde yıllık alım – satım hadleri ve gayrisafi iş hasılatı gibi kriterlerden yararlanılmaktadır[11]. Yıllık alım – satım hadleri belirlenirken sadece yıl içindeki faaliyetler dikkate alınmakta, önceki yıllardan devreden mal bedelleri yıllık alışların, sonraki yıllara devreden mal bedelleri ise, yıllık satışların hesabında dikkate alınmamaktadır.

A. Birinci Sınıf Tüccarlar (Bilanço Esasına Tabi Olanlar)

Birinci sınıf tüccarların belirlenmesinde üç durum söz konusu olmaktadır. Bunlar; iş hacmi esası, statü esası ve kendi istekleriyle birinci sınıf tüccar sayılanlar olarak sıralanabilir. İş hacminin esas alınmasının amacı, birinci sınıf tüccar sayılacaklar için söz konusu olan ölçülerin belirli bir seviyenin üzerinde tutulması ve bilanço esasına göre defter tutulmasında ve muhasebe sisteminin kurulmasında yüklenen külfetin belli bir seviyenin üstündeki mükelleflerden beklenmesi olarak karşımıza çıkmaktadır[12].
Birinci sınıf tüccarlar (bilanço esasına tabi olanlar) (VUK md. 177);

Satın aldıkları malları olduğu gibi ya da işledikten sonra satan ve yıllık alımlarının tutarı 107.000 lirayı ya da satışlarının tutarı 150.000 lirayı aşanlar (bakkal, kasap, ayakkabıcı, lokantacı, konfeksiyoncu, imalatçı, ithalatçı vb.),
Yukarıda belirtilen mal alım – satımı dışında kalan bir işle uğraşanlardan; nakliyecilik, komisyonculuk gibi hizmet üretimi yapanlardan, bir yıl içinde elde ettikleri gayrisafi iş hasılatı 60.000 lirayı aşanlar (otel, sinema, plaj, oyun salonu işletenler, oto boyacıları, kaportacılar, nakliyeciler, berberler vb.),
Mal alım satımı ve mal alım satımı dışındaki işlerin birlikte yapılması halinde; alım satım dışındaki işlere ait gayrisafi iş hasılatının beş katı ile yıllık satış tutarının toplamı 107.000 lirayı aşanlar;
Her türlü ticaret şirketleri (Ticaret şirketleri TTK’da düzenlenmiş olan şahıs ve sermaye şirketlerinden oluşmaktadır. Borçlar Kanunu’nda düzenlenmiş olan adi şirketler ticaret şirketi değildir. Dolayısıyla uğraş konuları itibariyle yukarıda belirtilenlerden hangisi kapsamına giriyorsa, ona göre değerlendirilecektir);
Kurumlar vergisine tabi olan diğer tüzel kişiler (bilanço esasına göre defter tutmalarına imkan ve gerek görülmeyenlerin, işletme hesabı esasına göre defter tutmalarına Maliye Bakanlığı tarafından izin verilebilmektedir),
Kendi istekleriyle bilanço esasına göre defter tutmayı tercih edenler,
olarak sıralanmaktadır.

B. İkinci Sınıf Tüccarlar (İşletme Hesabı Esasına Tabi Olanlar)
İkinci sınıf tüccarlar (işletme hesabı esasına tabi olanlar) (VUK md. 178);
İş hacimleri birinci sınıf tüccarlarla ilgili olarak yukarıda belirtilen hadleri aşmayanlar,
Kurumlar vergisi mükelleflerinden işletme hesabı esasına göre defter tutmalarına Maliye Bakanlığı tarafından izin verilenler,
Yeniden işe başlayan tüccarlar yıllık iş hacimlerine göre sınıflandırılıncaya kadar ikinci sınıf tüccar gibi hareket edebilmektedirler. İşe ilk defa başlayanlarla yeniden işe başlayan tüccarlar ilk yıldaki iş hacmi ne olursa olsun ikinci sınıf tüccar olarak kabul edilmekte, takip eden yılda şartların gerçekleşmesi durumunda birinci sınıf tüccar olmaktadırlar. Ancak, bilanço esasında defter tutmalarını gerektiren başka bir işleri olması durumunda yeni iş için de bilanço esasına göre defter tutmaları gerekmektedir[13].

III. SINIF DEĞİŞTİRME VE ANALİZİ
Ticari hayatın devamlı olarak aynı kalmayacağı noktasından hareketle[14]; birinci sınıftaki tüccarların ikinci sınıfa, ikinci sınıftaki tüccarların birinci sınıfa geçişleri ile ilgili düzenlemelere yer verilmektedir. Farklı bir ifadeyle belirli koşulların gerçekleşmesi durumunda tüccarların bulundukları sınıftan diğer sınıfa geçmeleri söz konusu olmaktadır. Ancak, sınıf değiştirme işlemi sadece gerçek kişi tacirlerle ilgili olup; bunların işletmelerinin cirolarına bağlı olmaktadır. Ticaret şirketleri gibi statüleri gereği birinci sınıf tüccar sayılanların ise, işletme hesabı esasına geçmeleri mümkün olmamaktadır.
Sınıf değiştirmede esas ölçü iş hacmi olarak karşımıza çıkmaktadır.

A. Örneklerle Birinci Sınıftan İkinci Sınıfa Geçiş

1. Birinci Sınıftan İkinci Sınıfa Geçiş
Birinci sınıf tüccarlarla ilgili olarak belirlenmiş olan iş hacmi ölçülerindeki değişikliğin oranına göre farklı sürelerde ikinci sınıfa geçiş söz konusu olmaktadır. VUK’nun 179. maddesine göre,
Bir hesap öneminin iş hacmi VUK’nun 177. maddesinde belirtilen birinci sınıf tüccarlarla ilgili hadlerden %20’yi aşan oranlarda düşük olursa ya da;
Arka arkaya üç hesap döneminin iş hacmi VUK’nun 177. maddesinde belirtilen birinci sınıf tüccarlarla ilgili hadlere kıyasla %20’ye kadar düşüklük gösterirse,
söz konusu şartların gerçekleşmesini takip eden hesap döneminden başlayarak ikinci sınıfa geçilebilmektedir.
İkinci sınıfa geçiş için belirtilen şartlardan birinin gerçekleşmesi yeterli olup; ikinci sınıfa geçiş isteğe bağlı olmaktadır.

2. Örnekler

Örnek 1. Birinci sınıfa tabi bir mükellefin bir iş dönemindeki iş hacmi VUK’nun 177. maddesinde belirtilen hadlere kıyasla %15 oranında düşüklük göstermiştir. Sınıf değişikliği bakımından mükellefin durumunu inceleyiniz.
Bir hesap dönemindeki iş hacimlerindeki düşüklükten hareketle ikinci sınıfa geçişle ilgili olarak %20’yi aşan ölçüde düşüklük olması şartı konulmuştur. Örnekteki mükellefin iş hacmi %15 oranında düşüklük gösterdiği için ikinci sınıfa geçilmesi söz konusu olmamaktadır.

Örnek 2. Birinci sınıfa tabi bir mükellefin iş hacmi izleyen üç hesap döneminden birinci dönemde %5, ikinci dönemde %8 ve üçüncü dönemde %10 oranında düşüş göstermiştir. Sınıf değişikliği bakımından mükellefin durumunu inceleyiniz.
Bu durumda birbirini izleyen üç hesap döneminde %20’ye kadar bir düşüş olduğundan ikinci sınıfa geçilebilecektir.

Örnek 3. Bilanço esasına göre defter tutan bir mükellefin bir hesap döneminde alış tutarı 75.000 lira ve satış tutarı 100.000 lira ise, sınıf değişikliği bakımından durumunu inceleyiniz.
Sınıf değişikliği bakımından bir hesap dönemindeki alış tutarının 107.000 liranın %20’sinden ve satış tutarının 150.000 liranın %20’sinden daha fazla oranlarda düşüklük göstermesi durumunda ikinci sınıfa geçiş söz konusu olmaktadır. Farklı bir ifadeyle, alış tutarının (107.000 YTL. x %20=) 21.400 lirayı aşan bir tutarda düşüklük göstermesi; yani alış tutarının [107.000 YTL. – (107.000 YTL. x %20)=] 85.600 liradan az olması ve satış tutarının da (150.000 YTL. x %20=) 30.000 lirayı aşan bir tutarda düşüklük göstermesi; yani satış tutarının [150.000 YTL. – (150.000 YTL. x %20)=] 120.000 liradan az olması gerekmektedir.
Dolayısıyla mükellefin izleyen hesap döneminde ikinci sınıfa geçmesi (kendi isteğine bağlı olarak) söz konusu olabilecektir. Zira mükellefin iş hacmi ölçüleri, kanuni ölçülere göre, alışları bakımından %30 oranında ve satışları bakımından %33 oranında düşüklük göstermiş; alış tutarı 75.000 lira ve satış tutarı 100.000 lira olarak gerçekleşmiştir.

Örnek 4. Üçüncü örnekte belirtilen mükellefin alış tutarı 75.000 iken satış tutarı 135.000 lira olsaydı durumu ne olurdu?
Bu durumda alış tutarı %20’den fazla (%30) düşüklük göstermiş olmasına rağmen satış tutarı %10 oranında azaldığından ikinci sınıfa geçilmesi mümkün olmamaktadır.

Örnek 5. Birinci sınıf tüccar olan Bay A’nın alışları izleyen üç hesap döneminde 100.000 lira, 90.000 lira ve 100.000 liradır. Kanunda belirtilen hadlerin aynı kalması durumunda, sınıf değişikliği bakımından mükellefin durumunu inceleyiniz.
Alış tutarlarına bakıldığında, mükellefin iş hacminin VUK’nun 177. maddesinde belirtilen hadlere kıyasla birbirini izleyen üç hesap döneminde %6,5, %16 ve %6,5 oranında düşüklük gösterdiği görülmektedir. Dolayısıyla arka arkaya üç hesap döneminin iş hacmi, alışlar bakımından %20’ye varan oranlarda düşüklük göstermiş olmaktadır. Bu nedenle mükellefin ikinci sınıfa geçmesi mümkün olacaktır.

Örnek 6. Bilanço esasına tabi bir hizmet işletmesinin gayrisafi iş hasılatı 40.000 liradır. Sınıf değişikliği bakımından mükellefin durumunu inceleyiniz.
Söz konusu işletmenin iş hacminin kanunda belirtilen hadlerden %20’yi aşan oranlarda düşük olup olmadığına bakılması gerekmektedir. Buna göre, iş hasılatında (60.000 YTL. x %20=) 12.000 liradan daha fazla düşüklük olup olmadığına bakılacaktır. Mükellefin iş hasılatı (60.000 YTL. – 12.000 YTL.=) 48.000 liradan düşük olduğundan ikinci sınıfa geçilebilecektir.

Örnek 7. Mal alım satımı ile hizmet işlerini bir arada yürüten birinci sınıf bir tüccarın gayrisafi iş hasılatı 8.000 lira, satış hasılatı ise 25.000 liradır. Sınıf değişikliği bakımından mükellefin durumunu inceleyiniz.
Mükellefin gayrisafi iş hasılatının 5 katı (8.000 YTL. x 5= 40.000 lira) ile satış tutarı toplamı (40.000 YTL. + 25.000 YTL. =) 65.000 liradır. Buna göre kanuni haddin %20’sinden daha fazla düşüş söz konusudur. Şöyle ki; ikinci sınıfa geçilebilmesi bakımından asgari sınır [107.000 YTL. – (107.000 YTL. x %20)=] 85.600 lira olmaktadır. Dolayısıyla ikinci sınıfa geçilebilecektir.

B. Örneklerle İkinci Sınıftan Birinci Sınıfa Geçiş

1. İkinci Sınıftan Birinci Sınıfa Geçiş
İkinci sınıf tüccarlar aşağıda belirtilen şartların gerçekleşmesine bağlı olarak farklı sürelerde birinci sınıfa geçmektedirler. VUK’nun 180. maddesine göre,
Bir hesap döneminin iş hacmi, birinci sınıf tüccarlarla ilgili olarak VUK’nun 177. maddesinde belirtilen hadlerden %20’yi aşan bir oranda fazla olursa ya da;
Arka arkaya iki hesap döneminin iş hacmi, birinci sınıf tüccarlarla ilgili olarak VUK’nun 177. maddesinde belirtilen hadlere kıyasla %20’ye kadar bir fazlalık gösterirse,
söz konusu şartların gerçekleşmesini takip eden hesap döneminden başlayarak birinci sınıfa geçilmektedir. Belirtilen şartların gerçekleşmesi durumunda birinci sınıfa geçilmesi isteğe bağlı olmayıp zorunluluk taşımaktadır. Bilanço esasına geçiş için alış ya da satış ile ilgili hadlerden birisinde %20’den fazla artış olması yeterli olmaktadır[15].

2. Örnekler

Örnek 1. İkinci sınıfa tabi bir mükellefin bir hesap dönemindeki iş hacmi VUK’nun 177. maddesinde belirtilen hadlere kıyasla %25 oranında artış göstermiştir. Sınıf değişikliği bakımından mükellefin durumunu inceleyiniz.
Bir hesap dönemindeki iş hacimlerindeki artıştan hareketle birinci sınıfa geçişle ilgili olarak %20’yi aşan ölçüde artış olması şartı konulmuştur. Örnekteki mükellefin iş hacmi %25 oranında artış gösterdiği için ikinci sınıfa geçilmesi söz konusu olmaktadır.

Örnek 2. İkinci sınıfa tabi bir mükellefin iş hacmi birinci yılda %10 oranında ve izleyen yılda %15 oranında artış göstermiştir. Sınıf değişikliği bakımından mükellefin durumunu inceleyiniz.
Bu durumda birbirini izleyen iki hesap döneminde %20’yi aşan oranda artış olduğundan birinci sınıfa geçilmesi gerekmektedir.

Örnek 3. Mal alım satımı işiyle uğraşan ve işletme hesabı esasına göre defter tutan bir mükellefin bir hesap döneminde alış tutarı 135.000 lira ve satış tutarı 206.000 lira ise, sınıf değişikliği bakımından durumunu inceleyiniz.
Sınıf değişikliği bakımından mal alım satımı ile uğraşan bir tüccarın birinci sınıfa geçmesi için; alış tutarının [107.000 YTL. + (107.000 YTL. x %20)=] 128.400 liradan ya da satış tutarının [150.000 YTL. + (150.000 YTL. x %20)=] 180.000 liradan fazla olması gerekmektedir. Dolayısıyla, kanuni hadlere göre %20’den fazla artış olduğundan birinci sınıfa geçilmesi gerekmektedir.

Örnek 4. İkinci sınıfa tabi bir mükellefin alış tutarı 135.000 lira iken, satış tutarı 155.000 lira olarak gerçekleşmiştir. Sınıf değişikliği bakımından durumunu inceleyiniz.
Bilanço esasına geçiş için alış ya da satış ile ilgili hadlerden birisinde %20’den fazla artış olması yeterli olmaktadır. Örnekteki mükellefin satış tutarı %20’den fazla artış göstermemekle birlikte, alış tutarı %20’den fazla artış gösterdiğinden birinci sınıfa geçilmesi gerekmektedir.

Örnek 5. İşletme hesabı esasına tabi bir hizmet işletmesinin gayrisafi iş hasılatı 75.000 liradır. Sınıf değişikliği bakımından mükellefin durumunu inceleyiniz.
Söz konusu işletmenin iş hacminin kanunda belirtilen hadlere göre %20’den fazla artış gösterip göstermediğine bakılması gerekmektedir. Buna göre, iş hasılatında (60.000 YTL. x %20=) 12.000 liradan daha fazla artış olup olmadığına bakılacaktır. Mükellefin iş hasılatı (60.000 YTL. + 12.000 YTL.=) 72.000 liradan fazla olduğundan birinci sınıfa geçilmesi zorunlu olmaktadır.

Örnek 6. Mal alım satımı ile hizmet işlerini bir arada yürüten ikinci sınıf bir tüccarın gayrisafi iş hasılatı 20.000 lira, satış hasılatı ise 33.000 liradır. Sınıf değişikliği bakımından mükellefin durumunu inceleyiniz.
Mükellefin gayrisafi iş hasılatının 5 katı (20.000 YTL. x 5= 100.000 lira) ile satış tutarı toplamı (100.000 YTL. + 33.000 YTL. =) 133.000 milyar liradır. Buna göre kanuni haddin %20’sinden daha fazla artış söz konusudur. Şöyle ki; birinci sınıfa geçilebilmesi bakımından sınır [107.000 YTL. + (107.000 YTL. x %20)=] 128.400 lira olmaktadır. Dolayısıyla birinci sınıfa geçilmesi gerekmektedir.

C. İhtiyari Sınıf Değiştirme
Birinci sınıfa tabi olan tüccarların, birinci sınıftan ikinci sınıfa geçiş için söz konusu olan şartların gerçekleşmesi durumunda ikinci sınıfa geçmeleri zorunlu olmamakla birlikte; ikinci sınıfa tabi olan tüccarların, sınıf değiştirmeyle ilgili şartların gerçekleşmesi durumunda birinci sınıfa geçmeleri zorunluluk taşımaktadır. Farklı bir ifade ile ikinci sınıfa geçişin koşulları gerçekleşmiş olmakla birlikte, isteğe bağlı olarak birinci sınıfta kalınabilmekte; ancak, birinci sınıfa geçişin şartları gerçekleştiği takdirde sınıf değişikliği zorunlu olmaktadır.

Ayrıca, ikinci sınıfa giren tüccarların kendi isteklerine bağlı olarak bilanço esasına göre defter tutmaları mümkündür.

D. Birden Fazla İşyeri Olması Durumunda Sınıf Tespiti
Bir mükellefin birden fazla işletmesi olması durumunda tüccar sınıfının belirlenmesinde iş hacimlerinin ayrı ayrı mı yoksa topluca mı dikkate alınacağı tereddüt yaratmaktadır. Vergi Usul Kanunu’nda işletmelerin tutması gereken defterler işyerine göre değil, mükellefin şahsına göre belirlenmiştir. Dolayısıyla mükellefin birden fazla işletmesinin olması durumunda, işletmelerin iş hacimleri toplanarak tüccar sınıfının belirlenmesi gerekmektedir.

E. Bilanço Esasına Göre Defter Tutması Gerekirken İşletme Hesabı Esasına Göre Defter Tutanlar
İşletme hesabı esasına göre defter tutulurken, bilanço esasına göre defter tutulmasını gerektiren şartların ortaya çıkması durumunda hadlerin aşıldığı yılın son gününün mesai saatleri bitimine kadar bilanço esasına göre tutulacak defterlerin tasdik ettirilmesi gerekmektedir. Örneğin, 2008 yılında alış ya da satış tutarları kanunda belirtilen hadleri aşanlar 2009 yılında tutacakları defterleri 31.12.2008 tarihine kadar tasdik ettirmek zorundadırlar. Aksi halde, bilanço esasına göre defter tutulması gerekirken işletme hesabı esasına göre defter tutmaya devam edilmesi durumunda, dönem kazancının re’sen takdir edilmesi gerekmektedir. Ancak, usulüne uygun olarak işletme hesabı esasına göre tutulmuş olan defterler maddi kanıt olarak kabul edilebilmektedir[16].
Nitekim konuya ilişkin bir Danıştay kararında “Davacının bilanço esasına göre defter tutması gerekirken, işletme hesabı esasına göre defter tuttuğu ileri sürülerek re’sen takdir sebebi VUK’un 30. maddesi olarak gösterilmiş, hangi nedenle vergi matrahının tamamen veya kısmen defter ve belgelere veya kanuni ölçülere dayanarak tespitinin mümkün olmadığı belirtilmemiştir. Davacının, işletme hesabı esasına göre defter tutması nedeniyle vergiye tabi kazancını beyan dışı bıraktığı konusunda da hukuken geçerli bir tespit yapılmadığından, Kanun’da öngörülen anlamda bir re’sen tarh nedeninin varlığından söz edilemez.”[17] denilmektedir.
Bir başka Danıştay kararında ise “Mal alış ve satış tutarı yönünden bilanço esasına göre defter tutulması gerekirken işletme hesabı esasına göre defter tutulması nedeniyle dönem matrahının saptanması için re’sen takdire gidilmesinin yerinde olduğu; ancak, işletme hesabı esasına göre tutulan defter kayıtlarının gerçeği yansıtmadığı, defter ve belgelerinde görülenin üstünde gelir sağlandığı hususunda bir inceleme ve tespit yapılmadan re’sen takdire gidilmesi ve genel ifadelerle matrah takdir edilmesinde isabet görülmediği” belirtilmektedir[18].

IV. DEĞERLENDİRME VE SONUÇ

Ticari kazanç elde eden mükellefler vergiye tabi tutulmakta; ancak, ekonomik ve sosyal koşullardan hareketle ve vergi ödeme gücü ilkesinin bir gereği olarak bazı mükellefler ve vergi konuları vergi dışında tutulmaktadır. Uygulamada, yukarıda belirtilen amaçlar ve vergilendirme maliyetinin yüksek olması nedeniyle bir kısım ticaret erbabı esnaf muaflığı kapsamına alınarak vergiden muaf tutulmaktadır. Ticari kazançlarından dolayı vergiye tabi olanların kazançları ise, basit usul ve gerçek usul olmak üzere iki şekilde tespit edilmektedir.

Gerçek usule tabi olanlar;

iş hacmi dar olan mükellefler bakımından daha kolay bir kayıt sistemi oluşturulması;
iş hacmi daha geniş ve hukuki statüsü uygun olanlardan ise bu görevin daha kapsamlı biçimde yerine getirilmesi amacıyla;
defter tutma yönünden birinci ve ikinci sınıf tüccarlar olmak üzere iki sınıfa ayrılmakta ve belli koşullar altında sınıf değişikliği söz konusu olmaktadır. Bu koşullar ise, yıllık alım – satım hadleri ve gayrisafi iş hasılatı gibi kriterlere göre belirlenmektedir.
Sınıf değişikliği ile ilgili olarak, ikinci sınıftan birinci sınıfa geçişte, örneğin, alım satım hadlerinin dikkate alınması durumunda, bu hadlerden birisinde kanuni oranlarda artışın yeterli görülmesi; ancak ikinci sınıfa geçilebilmesi bakımından hem alış hem de satış rakamlarında kanuni oranlarda düşüş olmasının gerekli olması istenilen amaçlara ulaşılmasında yararlı olacak niteliktedir. Ayrıca, şartların gerçekleşmesi durumunda, ikinci sınıfa geçiş isteğe bağlı iken, birinci sınıfa geçişin zorunlu tutulmasının da yerinde bir düzenleme olduğu belirtilebilir.
Ülkemizde bilanço esasına göre defter tutan gelir vergisi mükellefleri, toplam gelir vergisi mükelleflerinin yaklaşık onda biri kadardır. İkinci sınıf tüccarların tutmakla yükümlü oldukları işletme hesabı defterinden hareketle mali rapor düzenleme olanağı bulunmamaktadır[19].
Bu defter üzerinden, dönem başı stoku, dönem içi alışları, yapılan giderler, satışlar, elde edilen gelirler ve dönem sonu stoku izlenebilmekle birlikte; işletmeye tahsis edilen sermaye miktarının, borç ve alacakların incelenebilmesi olanağı bulunmamaktadır. Bu noktadan hareketle, mali tablo sayısının yetersizliği de göz önünde bulundurularak, birinci sınıfa geçişin özendirilmesinin uygun olacağı belirtilebilir[20].

KAYNAKÇA
AKDOĞAN, Abdurrahman: Vergi Hukuku Ve Türk Vergi Sistemi (Temel İlke Ve Esaslar, Vergileme Ve Vergiler Hukuku, Uygulama Örnekleri), Gazi Kitabevi, Ankara, 2008.
AKDOĞAN, Abdurrahman: Vergilerin İncelenmesi Ve Değerlendirilmesi (Yasal Düzenlemelerin İşleyişleri Açısından), 2. B., G.Ü. İ.İ.B.F. Yayın No. 165/54, Ankara, 1996.
KIZILOT, Şükrü: Danıştay Kararları ve Özelgeler (Muktezalar) C. 5, Yaklaşım Yayınları, Ankara, 2000.
KIZILOT, Şükrü: Danıştay Kararları ve Özelgeler (Muktezalar) C. 6, Yaklaşım Yayınları, Ankara, 2005.
KIZILOT, Şükrü: Vergi Usul Kanunu Ve Uygulaması C. 6, Savaş Yayınları, Feryal Matbaacılık, Ankara, 1989, s. 1612.
SEVİĞ, Veysi: “İkinci Sınıf Tacirlerin 2001 Yılına Kadar Sınıf Değiştiremeyeceği”, Yaklaşım Dergisi, S. 71, Kasım 1998.
ŞENYÜZ, Doğan: Türk Vergi Sistemi, Yaklaşım Yayıncılık, Ankara, 2007.
TİMUR, Mehmet: “Bilanço Esasına Göre Defter Tutmaları Gerekirken, İşletme Esasına Göre Defter Tutmaya Devam Edenler”, Yaklaşım Dergisi, S. 14, Şubat 1994, s. 64.
TOSUNER, Mehmet – ARIKAN, Zeynep: Türk Vergi Sistemi, Neşa Ofset ve Ambalaj A.Ş., İzmir, 2008.

* Gazi Üniversitesi İİBF Maliye Bölümü Öğretim Üyesi.
[1] Abdurrahman AKDOĞAN, Vergilerin İncelenmesi Ve Değerlendirilmesi (Yasal Düzenlemelerin İşleyişleri Açısından), 2. B., G.Ü. İ.İ.B.F. Yayın No. 165/54, Ankara, 1996, s. 27, 28.
[2] Esnaf muaflığından yararlanılabilmesi bakımından; kişinin, ticari, zirai ya da mesleki kazancı dolayısıyla gerçek usulde gelir vergisine tabi olmaması ve esnaf muaflığı kapsamına giren faaliyetlerin, gelir ya da kurumlar vergisi mükelleflerine bağlılık arz edecek şekilde yapılmaması; ayrıca faaliyetle ilgili özel şartların taşınması gerekmektedir. Bu konuda bkz. Abdurrahman AKDOĞAN, Vergi Hukuku Ve Türk Vergi Sistemi (Temel İlke Ve Esaslar, Vergileme Ve Vergiler Hukuku, Uygulama Örnekleri), Gazi Kitabevi, Ankara, 2008, s. 190-194.
[3] AKDOĞAN, Vergi Hukuku Ve Türk Vergi Sistemi, s. 202.
[4] Doğan ŞENYÜZ, Türk Vergi Sistemi, Yaklaşım Yayıncılık, Ankara, 2007, s. 103.
[5] Mehmet TOSUNER – Zeynep ARIKAN, Türk Vergi Sistemi, Neşa Ofset ve Ambalaj A.Ş., İzmir, 2008, s. 50.
[6] Bu konuda bkz. AKDOĞAN, Vergi Hukuku Ve Türk Vergi Sistemi, s. 203-205; ŞENYÜZ, a.g.e., s. 104-110; TOSUNER – ARIKAN, a.g.e., s. 50-54.
[7] ŞENYÜZ, a.g.e., s. 103.
[8] Söz konusu belgelerin ayrı ayrı dosyalarda saklanması gerekmekte ve kayıtların mükelleflerin bağlı oldukları meslek odalarının oluşturdukları bürolarda tutulması gerekmektedir. Basit usule tabi olanların ticari kazancı, bir hesap dönemi içinde elde edilen hasılattan giderler ve satılan malların alış bedelleri toplamı düşülerek bulunmaktadır.
[9] Şükrü KIZILOT, Vergi Usul Kanunu Ve Uygulaması, C. 6, Savaş Yayınları, Feryal Matbaacılık, Ankara, 1989, s. 1612.
[10] TTK’nun 66. maddesine göre, her tacirin işletmesinin iktisadi ve mali durumunu, borç ve alacak ilişkilerini, iş yılı içinde elde edilen sonuçlarını tespit etmek amacıyla işletmesinin mahiyet ve öneminin gerektirdiği defterleri Türkçe olarak tutması zorunludur. Ayrıca, tüzel kişiliklerde yevmiye defteri, defterikebir, envanter defteri ve karar defteri; gerçek kişi tacirlerin ise, karar defteri hariç olmak üzere diğer defterleri ya da işletmenin mahiyetine göre sadece işletme defteri tutması gerektiği belirtilmiştir.
[11] ŞENYÜZ, a.g.e., s. 65-66.
[12] KIZILOT, Vergi Usul Kanunu Ve Uygulaması, s. 1615.
[13] KIZILOT, Vergi Usul Kanunu Ve Uygulaması, s. 1627.
[14] KIZILOT, Vergi Usul Kanunu Ve Uygulaması, s. 1630.
[15] Mehmet TİMUR, “Bilanço Esasına Göre Defter Tutmaları Gerekirken, İşletme Esasına Göre Defter Tutmaya Devam Edenler”, Yaklaşım Dergisi, S. 14, Şubat 1994, s. 64.
[16] TİMUR, a.g.m., s. 65.
[17] Danıştay 4. Daire’nin 29.05.2000 tarih ve Esas No. 1999/5952, Karar No. 2000/2387 sayılı Kararı için bkz. Şükrü KIZILOT, Danıştay Kararları ve Özelgeler (Muktezalar) C. 5, Yaklaşım Yayınları, Ankara, 2005, s. 1002.
[18] Danıştay 4. Daire’nin 15.06.1999 tarih ve Esas No. 1998/3314, Karar No. 1999/2660 sayılı Kararı için bkz. Şükrü KIZILOT, Danıştay Kararları ve Özelgeler (Muktezalar) C. 5, Yaklaşım Yayınları, Ankara, 2000, s. 847.
[19] Veysi SEVİĞ, “İkinci Sınıf Tacirlerin 2001 Yılına Kadar Sınıf Değiştiremeyeceği”, Yaklaşım Dergisi, S. 71, Kasım 1998, s. 39.
[20] SEVİĞ, a.g.m., s. 39.


Kaynak: http://www.malikilavuz.com/index.php?lang=tur&page=30&pluginAnonym_v2_catID_2=0&pluginAnonym_v2_itemID_2=177&pluginAnonym_v2_itemPage_2=6  
 
Sevgili Formdaşlarım

Aslında bu konun açıklığa kavuşturulması gerekir.Bence hespiniz haklısınız.Hatta bazı meslektaşlarımız cezalarla muhatap olmamak için haddin aşılıp aşılmadığına bakarak defterleri bilanço yaptıkları görülmektedir.

Ben konuyla ilgili aşağıda bir Danıştay Kararı var paylaşmak istiyorum

Danıştay Üçüncü Daire 
Tarih 17.11.1994 
Esas No 1994/1411 
Karar No 1994/3759

Defter tutma hadleri ile ilgili olarak her ilan edilen alış ve satış tutarlarının ne şekilde ve hangi yıl itibariyle göz önüne alınacağı hk.


İstemin Özeti: Uyuşmazlığın çözümü; 1990 takvim yılındaki mal alış ve satış tutan Kanun'daki hadleri aşmakla birlikte, 1991 takvim yılında tutulacak defterlerin tayinini öngören 20.12.1990 Gün ve 90/1281 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararında yayımlanan hadleri aşmayan davacının 1991 takvim yılında bilanço esasına göre mi yoksa işletme hesabı esasına göre mi defter tutması gerektiği hususunun belirlenmesine bağlı bulunmaktadır. 


Karar: 213 Sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 180. maddesinin (b) fıkrasında; iş hacmi bakımından II. sınıfa dahil tüccarların bir hesap döneminin iş hacmi 177. maddede yazılı hadlerden % 20'yi aşan bir nispette fazla olursa, bunların bu şartın tahakkukunu takip eden hesap döneminden başlayarak 1. sınıfa geçecekleri öngörülmüştür. Aynı Kanun'un 177. maddesinin 3239 Sayılı Kanun'la değişik 1. bendinde satın aldıkları malları olduğu gibi veya işledikten sonra satan ve yıllık alımlarının tutarı 100.000.000 lirayı veya satışlarının tutarı 120.000.000. lirayı aşanların 1. sınıfa dahil olacakları açıklanmış olup bentte yazılı bu tutarlar daha sonra 27.12.1989 Gün ve 89/14921 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile alımlar 200.000.000 liraya, satışlar 240.000.000. liraya, 20.12.1990 Gün ve 90/1281 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile de alımlar 300.000.000. liraya, satışlar 360.000.000 liraya çıkarılmış bulunmaktadır. Söz konusu kararnamelerden 89/14921 Sayılı •Kararname ile tespit edilen 200.000.000. liralık yıllık alım tutarının 1990 takvim yıllında 90/1281 Sayılı Kararname ile tespit edilen, 300.000.000. liralık yıllık alım tutarının da 1991 takvim yılında tutulacak defterlerin tayininde nazara alınacağı açık bir şekilde belirtilmiştir. Olayda davacının 1991 takvim yılında hangi esasa göre defter tutacağının tayini uyuşmazlık konusu olduğundan, bu belirlemede 1990 takvim yılında tutulacak defterlerin tayininde esas alınacak tutarı öngören 89/14921 Sayılı Kararnamenin değil, 1991 takvim yılında tutulacak defterlerin tayininde esas alınacak tutarları öngören 90/1281 Sayılı Kararnamenin uygulanması gerekmektedir. Bu durumda davacının 1990 yılındaki 241.980.786. liralık alış 269.088.591 liralık satış tutarı bu kararnamede öngörülen 300.000.000 liralık alış ve 360.000.000 liralık satış tutarını aşmadığından 1991 takvim yılında işletme asasına göre defter tutmaya devam etmesi gerektiği anlaşıldığından Vergi Mahkemesi kararının vergi aslı ve buna bağlı kusur cezası ile fon kesintisine ilişkin hüküm fıkralarını onayan Samsun Bölge idare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık görülmemiştir. 


Açıklanan nedenlerle Danıştay Başsavcısı tarafından yapılan temyiz isteminin kabulü ile Samsun Bölge İdare Mahkemesinin 9.5.1994 Gün ve E: 1994/4, K:1994/63 Sayılı Kararının, 2577 Sayılı idari Yargılama Usulü Kanunu'nun 51. maddesi uyarınca Kanun yararına ve hükmün hukuki sonuçlarına etkili olmamak üzere bozulmasına, 


Defter Tasdiki – sınıf değiştirme

* Hesaplama yapılırken 2012 aralık ayında açıklanacak hadler dikkate alınması gerekir. 

* Kesinleşmemiş - Tahmini rakamlar esas alınarak yapılacak hesaplama

177/1
Esas alınacak tutar %20 fazlası %20 eksiği 
--------------------- ------------- -------------------
a) Alış 150.000 180.000 120.000

- 2012 yılı işletme iken alışları toplamı 150.000 tl nin altında kalanlar işletme olarak kalabilir
- 2012 yılı işletme iken alışları toplamı 180.000 tl yi aşanlar 1. sınıfa geçer 
- 2012 yılı bilanço iken alışları toplamı 120.000 tl nin altına düşenler işletme hesabına geçebilir. 

veya, 


Esas alınacak tutar %20 fazlası %20 eksiği 
--------------------- ------------- -------------------
b) Satış 204,000 244,800 163,200


- 2012 yılı işletme iken satışları toplamı 204.000 tl nin altında kalanlar işletme olarak kalabilir
- 2012 yılı işletme iken satışları toplamı 244.800 tl yi aşanlar 1. sınıfa geçer 
- 2012 yılı bilanço iken satışları toplamı 163.200 tl nin altına düşenler işletme hesabına geçebilir. 

177/2
Esas alınacak tutar %20 fazlası %20 eksiği 
--------------------- ---------------- -------------------
iş hasılatı 83.000 99.600 66.400


-2012 yılı işletme iken iş hasılatı toplamı 83.000 tl nin altında kalanlar işletme olarak kalabilir
- 2012 yılı işletme iken iş hasılatı toplamı 99.600 tl yi aşanlar 1. sınıfa geçer 
- 2012 yılı bilanço iken iş hasılatı toplamı 66.400 tl nin altına düşenler işletme hesabına geçebilir. 


177/3

Esas alınacak tutar %20 fazlası %20 eksiği 
--------------------- ------------- -------------------
İş hasılatı x5 150.000 180.000 120.000
ve satış toplamı

- alım-satım (imalat) ve hizmet işini aynı anda yapanlar
- 2012 yılı işletme iken iş hasılatının 5 katı ile satışları toplamı 150.000 tl nin altında kalanlar işletme olarak kalabilir
- 2012 yılı işletme iken iş hasılatının 5 katı ile satışları toplamı 180.000 tl yi aşanlar 1. sınıfa geçer 
- 2012 yılı bilanço iken iş hasılatının 5 katı ile satışları toplamı 120.000 tl nin altına düşenler işletme hesabına geçebilir. 

Örnek :
Market işletmesi ve iddaa bayii.
İddaa komisyon geliri : 25.000
Market satışı : 40.000
25.000 x 5 =125.000 + 40.000 = 165.000


Hem alım satım (veya imalat) hem hizmet (iş hasılatı) faaliyeti olması
- yıl içinde iş hasılatı olmaması : 0 x 5 + satış tutarı
- yıl içinde satış olmaması : iş hasılatı x 5 + 0

* Bilançodan işletmeye geçiş 
Arka arkaya üç dönemin iş hacmi 177'nci maddede yazılı hadlere nazaran % 20'ye kadar bir düşüklük gösterirse.

2011 yılı hadleri 2012 yılı hadleri 2013 yılı (tahmini) hadler
Esas tutar - %20 eksiği Esas tutar - %20 eksiği Esas tutar - %20 eksiği 
------------------------- --------------------------- --------------------------------
Alış 129.000 103.200 140.000 112.000 150.000 120.000
Satış 180.000 144.000 190.000 152.000 204.000 163.200
Hasılat 70.000 56.000 77.000 61.600 83.000 66.400
hasılat x5 129.000 103.200 140.000 112.000 150.000 120.000
+satış toplamı


Örnek
2010 alış 121.000
2010 %20 ye kadar düşme oranı 
129.000-121.000 / 129.000 = 0,06 - %6

2011 alış 130.000
2011 %20 ye kadar düşme oranı 
140.000-130.000 / 140.000 = 0,07 - %7

2012 alış 145.000
2012 %20 ye kadar düşme oranı 
150.000-145.000 / 150.000 = 0,03 - %3

Hesaplama, satış tutarı – iş hasılatı – iş hasılatı x 5 + satış için benzer şekilde olmaktadır. 

Örnekte arka arkaya üç yıl %20 ye kadar düşüş var. Toplamda ise %16… Yıllar ayrı ayrı değerlendirildiğinde her yıl %20 ye kadar düşüş olduğundan bu firma işletme defterine geçebilmelidir. 

Verilmiş bir özelgede bu hesaplamada %20 hesabında yılların toplamının dikkate alınacağı yönünde görüş verilmiştir. Özelgeye göre yukarıdaki örnekte toplam azalış %16 yaptığından işletmeye geçemeyeceği veya tam tersi durumda ise bilançoya geçmeyeceği anlaşılıyor. Şayet örnekte 2012 ylı % 8 olsa ve toplamda %21 olsa sınıf değiştirilebilir şeklinde görüş verilmiştir. 

Gerek işletmeden bilançoya geçiş gerekse bilançodan işletmeye geçişte bu tür ince durumu olanların özelge talep ederek işlem yapmaları veya her durumda bilanço usulünü tercih etmeleri yararlı olacaktır. 

(SAMSUN VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI 30/05/2011 B.07.1.GİB.4.55.15.02-2010-VUK-ÖZE-33-245 )
-2009 ve 2010 yılı hesap dönemlerindeki iş hacminizin, her bir dönem itibariyle değil, iki dönemde toplam % 20 veya üstü oranında fazlalık göstermesi halinde 2011 yılı hesap döneminden itibaren birinci sınıf tüccar olarak bilânço usulüne göre defter tutmanız gerekmektedir.

* İşletmeden bilançoya geçiş
Arka arkaya 2 dönemin iş hacmi 177'nci maddede yazılı hadlere nazaran % 20'ye kadar bir fazlalık gösterirse.

2012 yılı hadleri 2013 yılı (tahmini) hadler
Esas tutar - %20 fazlası Esas tutar - %20 fazlası 
--------------------------- --------------------------------
Alış 140.000 168.000 150.000 180.000
Satış 190.000 228.000 204.000 244.800
Hasılat 77.000 92.400 83.000 99.600
hasılat x5 140.000 168.000 150.000 180.000
+satış toplamı


2011 alış 160.000
2011 %20 ye kadar artış oranı 
160.000-140.000 / 140.000 = 0,14 - %14

2012 alış 170.000
2012 %20 ye kadar artış oranı 
170.000-150.000 / 150.000 = 0,13 - %13

Hesaplama satış tutarı – iş hasılatı – iş hasılatı x 5 + satış için benzer şekilde olmaktadır.


* Alılış veya satışların birinin, yalnızca alış veya yalnızca satış tutarının haddi aşması veya düşüklük göstermesi sınıf değiştirme için yeterli görülmektedir. 

* aynı anda serbest meslek defteri ve bilanço veya işletme defteri tutulması halinde sınıf değiştirme hesabında serbest meslek hasılatı dikkate alınmamaktadır. Diğer (bilanço veya işletme) defterinin alım-satım-hasılat durumuna göre sınıf değişikliği tespit edilmektedir. 

* serbest meslek defteri sınıf değişikliğine tabi değildir. 

* Duran varlık (demirbaş-taşıt) alış bedeli veya satışı nedeniyle elde edilen hasılat hesaplamada dikkate alınmamaktadır.

(İSTANBUL VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI 23/07/2012 B.07.1.GİB.4.34.19.02-019.01.14-2239 )
Bu itibarla, satışa konu edilen otobüs amortismana tabi iktisadi kıymet olduğundan, bu satıştan elde edilen hasılatın defter tutma hadlerinin tespitinde dikkate alınmaması gerekmektedir. 

* Sınıf değişikliğinin (işletmeden bilançoya veya tersi) vergi dairesine bildirilmesine gerek bulunmamaktadır. 

* giderler (telefon elektrik kırtasiye vb.) alışların hesabında dikkate alınmamaktadır. 

* alış tutarına dönem başı mal mevcudu dahil edilmemektedir. 

* Üretim işletmelerinde işçilik giderlerinin alım tutarına dahil edilmemesi gerekir. (bu konuda farklı görüşler de vardır) 

* Hesaplamada merkez şube alım satımları topluca dikkate alınmaktadır. 

* işletme defterinde alıştan iadeler satış (hasılat) tarından düşülerek, satıştan iadeler dönem içi alış tutarından düşülerek hesap yapılmalıdır. 

* karşılıklı faturalı olarak alınan ve iade edilen (kar elde etmeden) boş tüp damacana vb. alış ve satış tutarları hesaplamada dikkate alınmaması gerekmektedir. 

* Yansıtma faturasının sınıf değiştirme hesabında hasılat olarak dikkate alınmayacağı 
(ESKİŞEHİR VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI 01/02/2012 B.07.1.GİB.4.26.15.02-VUK-29-2-17 )
Buna göre, ... tarafından adınıza düzenlenen ancak tamamı işletmenize ait olmayan fatura bedelleri ile ilgili olarak diğer işletmelerin elektrik kullanımı kadar olan tutarın yansıtma faturası düzenlenerek tahsili durumunda, bu tutarların hasılat olarak değerlendirilmemesi ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 180 inci maddesi kapsamında II'nci sınıftan I'inci sınıfa geçiş şartlarının belirlenmesinde ticari işletmenizle ilgili olarak bir yıl içinde elde ettiğiniz gayrisafi iş hasılatının dikkate alınarak defter tasdik ettirilmesi gerekmektedir.

* Yıl içinde sınıf değiştirme 
(BURSA VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI 21/03/2011 B.07.1.GİB.4.16.17.02-VUK-10-64-22 ) 
Bu itibarla; kendi isteğiniz doğrultusunda 2010 yılı içerisinde sınıf değiştirerek bilanço esasına göre defter tutmanız mümkün bulunmamaktadır. Ancak 01.01.2011 tarihinden itibaren birinci sınıfa geçmeniz mümkündür. 

* Yıl içinde adi otaklığın kapanıp ferdi işletme açılması 
(KOCAELİ VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI 23/05/2011 B.07.1.GİB.4.41.15.02-190-3/8-52 )
.... Vergi Dairesi Müdürlüğünde adi ortaklıktan dolayı kayıtlı iken 15.01.2010 tarihi itibariyle ortaklık faaliyetinize son vererek 13.03.2010 tarihinden itibaren şahıs olarak aynı faaliyetinizden dolayı mükellefiyet tesisinizin yapıldığını, ortaklıktan dolayı Bilanço esasına göre defter tuttuğunuzu, şahıs olarak ise işletme hesabı esasına göre defter tuttuğunuzu belirterek işletme hesabı esasına göre defter tutup tutamayacağınız hususunda görüş talep etmiş bulunmaktasınız 
………………
Yukarıda yer alan hükümlere göre, aynı yıl içerisinde adi ortaklıktan dolayı faaliyetinizi terk ettikten sonra şahıs olarak yeniden işe başlamanız nedeniyle ikinci sınıf tüccar olarak işletme hesabı esasına göre defter tutmanız mümkün bulunmaktadır. Ancak faaliyetinize başladığınız 13.03.2010 tarihinden sonra iş hacminizin 177 nci maddenin 1 nci bendinde belirlenen tutarı, 180 inci maddede belirtildiği şekilde aşması halinde 01.01.2011 tarihinden itibaren bilanço esasına göre defter tutmanız gerekeceği tabiidir.

* Restoran lokanta türü işletmeler sınıf değiştirme hesabında alım-satım (imalat) sınıfında değerlendirilmektedir.
(ANTALYA VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI 26/05/2011 B.07.1.GİB.4.07.17.02-VUK-123)
Yukarıda yer alan hükme göre, bayan kuaförlüğünün yanı sıra lokanta işletmeciliği faaliyetinde bulunduğunuzdan, sınıf değiştirme hadleri bakımından gireceğiniz sınıfın belirlenmesinde Vergi Usul Kanununun 177 nci maddesinin 3 üncü bendinin dikkate alınması gerekmektedir.
(MANİSA VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI 15/02/2011 B.07.1.GİB.4.45.15.02-VUK-27-9-14)
Buna göre, pide salonu işletmeciliğinizin, satın alınan malların olduğu gibi ya da işledikten sonra satışı olarak değerlendirilmesi ve bu işi yapanların Vergi Usul Kanununun 177 nci maddesinin 1 inci bent hükümlerine tabi olmaları gerekecektir. Ayrıca, aynı Kanunun 180 inci maddesi kapsamında II nci sınıftan I inci sınıfa geçiş şartlarının belirlenmesinde söz konusu haddin dikkate alınarak defter tasdik ettirilmesi gerekmektedir.

* Sınıf değiştirme hesabında Tekel - özel matrah alış satışları 
(İSTANBUL VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI 04/07/2011 B.07.1.GİB.4.34.19.02-019.01-872 )
Yukarıda yer alan hükümlerde, defter belirleme hadlerinde yıllık alış ve satıştan bahsedilmektedir. Ayrıca, tekel ürünler satışında alım ve satımı yapılan ürünün KDV yönünden özel matraha tabi olması onun defter haddi belirlemede göz ardı edilmesini gerektirmediği gibi özel matraha tabi satışlarda sadece komisyon veya karının hesaba dahil edileceğine dair bir hüküm ve düzenlemeye yer verilmemiştir.
Bu itibarla, defter tutma bakımından sınıf tespiti yapılmasında ve tekel alış ve satış belgelerinin defter kayıtlarına işlenmesinde yukarıda yeralan hüküm ve açıklamaların dikkate alınması gerekmektedir.

* Bilanço usulüne tabi iken aralık ayında kapanan ocak ayında açılan (aynı yıl aynı faaliyette kapanış açılış hariç) işetmeleri işletme defteri olarak açılabilmektedir. 
ADANA VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI 29/09/2011 B.07.1.GİB.4.01.17.02-VUK.176-76 
İlgi dilekçenizde, ... Vergi Dairesi Müdürlüğünün ... T.C.Kimlik numaralı mükellefi olduğunuzu ve market işletmeciliği faaliyetine 1.sınıf mükellef olarak devam etmekte iken ... tarihinde bu faaliyetinizi terk ettiğinizi, ancak ... tarihinde tekrar aynı faaliyet konusu olan market işletmeciliği işine başladığınızı belirterek, bu durumda bilanço veya işletme hesabı defterlerinden hangisinin tasdik ettirilmesi gerektiği konusunda bilgi talep etmektesiniz.
…………………
Bu hükümlere göre, yeniden işe başlayan mükellefler işletme hesabı esasına göre defter tutacaklardır.
Ancak bilanço esasına göre defter tutan mükelleflerin aynı yıl içinde aynı faaliyete tekrar başlamaları işi bırakma sayılmayacağından bilanço esasına göre defter tutmaya devam etmeleri gerekmektedir.

* Kafe işletmeciliği 
(BURSA VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI B.07.1.GİB.4.16.17.02-VUK-11-2-83 01/06/2011 )
Buna göre, kafe işletmeciliği faaliyetinizin hizmet işletmesi olarak değerlendirilmesi ve gireceği sınıfın belirlenmesinde 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 177 nci maddesinin 2 nci bendinin dikkate alınması gerekmektedir.

* Kahvehaneler
(ZONGULDAK VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI 25/07/2012 B.07.1.GİB.4.67.15.01-2012-VUK-177-23 ) 
Buna göre, kahvehane işletmeciliğinizin satın alınan malların olduğu gibi ya da işlendikten sonra satışı olarak değerlendirilmesi ve tekel bayiliği ile birlikte defter tutma bakımından sınıfınızın belirlenmesinde, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 177 nci maddesinin 1 inci bendinin dikkate alınması gerekmektedir.

kaynak: Alo maliye Forum
DEFTER TUTMA BAKIMINDAN TÜCCARLARDA SINIF DEĞİŞTİRME ESASLARI

GİRİŞ:
2007 Yılının son günlerine geldiğimiz bugünlerde önemli olduğuna inandığımız, V.U.K.nun 176. maddesine göre işletme hesabı esasına göre defter tutmakta olan II. sınıf tüccarların, V.U.K.nun 177. maddesi uyarınca alım, satım ve iş hasılatları bakımından tayin olunan tutarları aşanların 2008 yılında I. sınıf tüccar sayılmaları ve bilanço usulüne göre defter tutmaları mecburiyetlerinin başlamasına ilişkin usul ve esaslar ile hadlerin belirlenmesine ilişkin örnek çalışmalar, İdarece sınıf değiştirme ile ilgili olarak yayınlanmış bulunan genel tebliğ, özelge ile bu konuda Danıştay tarafından verilmiş bulunan kararlar hakkında değerli meslektaşlarımızın bilgilendirilmesi yazımızın konusunu oluşturmaktadır.


A- DEFTER TUTMA BAKIMINDAN TÜCCARLAR :

Vergi Usul Kanununun 176.maddesine göre; tüccarlar, defter tutma bakımından iki sınıfa ayrılmakta olup, bilanço esasına göre defter tutanlar I.sınıf tüccarlar, işletme hesabı esasına göre defter tutanlar ise II. Sınıf tüccar olarak sayılmaktadırlar. 
B.1-) BİRİNCİ SINIF TÜCCARLAR:
2009 A AİT TEBLİĞ YAYIMLANMAMIŞTIR ANCAK YENİDEN DEĞERLEME ORANINDA ARTTIRILIYOR . 
Vergi Usul Kanunun 177. maddesine göre aşağıda yazılı tüccarlar, I. sınıfa dahildirler:
1. Satın aldıkları malları olduğu gibi veya işledikten sonra satan ve yıllık alımlarının tutarı (2008 yılı için 107.000.-YTL) lirayı veya satışlarının tutarı (2008 yılı için 150.000.- YTL) lirayı aşanlar.
2. Birinci bentte yazılı olanların dışındaki işlerle uğraşıp da bir yıl içinde elde ettikleri gayri safi iş hasılatı (2008 yılı için 60.000.- YTL) lirayı aşanlar.
3. 1 ve 2 numaralı bentlerde yazılı işlerin birlikte yapılması halinde 2 numaralı bentte yazılı iş hasılatının beş katı ile yıllık satış tutarının toplamı (2008 yılı için 107.000.- YTL.) lirayı aşanlar. ( BURADA : HİZMET İŞİNİN 5 KATI İLE ALIM SATIM İŞİNİN TOPLAMI ALINIYOR 1 NUMARALIDAKİ HADDİ % 20 ORANINDA GEÇERSE.YADA 2 YIL% ARTIŞ TOPLAMI % 20 Yİ GEÇERSE BİLANÇOYA GEÇİYOR )

4. Her türlü ticaret şirketleri (Adi şirketler iştigal nevileri yukarıdaki bentlerden hangisine giriyorsa o bent hükmüne tabidir.); 
5. Kurumlar Vergisine tabi olan diğer tüzel kişiler (Bunlardan işlerinin icabı bilanço esasına göre defter tutmalarına imkan veya lüzum görülmeyenlerin, işletme hesabına göre defter tutmalarına Maliye Bakanlığınca müsaade edilir.);
6. İhtiyari olarak bilanço esasına göre defter tutmayı tercih edenler.

2009 A AİT TEBLİĞ YAYIMLANMAMIŞTIR . 
Bilindiği üzere, her yılın son ayında bir sonraki takvim yılında uygulanacak bilanço hesabı esasına göre defter tutma hadleri ve miktarları Bakanlar Kurulu tarafından tespit edilerek resmi gazetede yayımlanmak suretiyle yürürlüğe girmektedir. 2008 yılı içinde uygulanacak had ve miktarları belirleyen 378 Sıra No.lu V.U.K. Genel Tebliği 26.12.2007 tarih ve 26738 sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. 2008 yılı için Tebliğde yer alan hadler ve rakamlar üzerinden örnek çalışmalar yapılmıştır.

Tebliğde, V.U.K.nun 177.maddesinde yer alan ve 01.01.2008 tarihinden geçerli olmak üzere uygulanacak had ve miktarlar aşağıda yazılı olduğu şekilde tespit edilmiştir.


VERGİ USUL KANUNUNDA YER ALAN VE 01/01/2008 TARİHİNDEN GEÇERLİ OLMAK ÜZERE UYGULANACAK OLAN HAD VE MİKTARLAR

MADDE NO KONUSU 2008 Yılında
Uygulanacak Miktar (YTL)
MADDE 177- Bilanço hesabı esasına göre defter tutma hadleri
1-Yıllık;
- Alış tutarı 107.000
-Satış tutarı 150.000
2- Yıllık gayrisafi iş hasılatı 60.000
3- İş hasılatının beş katı ile yıllık satış tutarının toplamı 107.000

B.2-) İKİNCİ SINIF TÜCCARLAR:

Vergi Usul Kanunun 178. maddesine göre aşağıda yazılı tüccarlar, II. sınıfa dahildirler:
1. 177. maddede yazılı olanların dışında kalanlar;
2. Kurumlar Vergisi mükelleflerinden işletme hesabı esasına göre defter tutmalarına Maliye Bakanlığınca müsaade edilenler.
Yeniden işe başlayan tüccarlar yıllık iş hacimlerine göre sınıflandırılıncaya kadar II. sınıf tüccarlar gibi hareket edebilirler.

C- SINIF DEĞİŞTİRME :

C.1-) 1. Sınıftan II. Sınıfa geçiş şartları:

Vergi Usul Kanununun 179/a. maddesine göre; (I)'inciden (II)'inciye geçiş: İş hacmi bakımından I. sınıfa dahil olan tüccarların durumları aşağıdaki şartlara uyduğu takdirde, bunlar, bu şartların tahakkukunu takip eden hesap döneminden başlayarak, II. sınıfa geçebilirler:
1. Bir hesap döneminin iş hacmi 177. maddede yazılı hadlerden % 20'yi aşan bir nispette düşük olursa, veya;
2. Arka arkaya üç dönemin iş hacmi 177. maddede yazılı hadlere nazaran % 20'ye kadar bir düşüklük gösterirse.

C.2-) II. Sınıftan I. Sınıfa Geçiş Şartları:
Vergi Usul Kanununun 180/b. maddesine göre; (II)'inciden (I)'inciye geçiş: İş hacmi bakımından II. sınıfa dahil tüccarların durumları aşağıda yazılı şartlara uyduğu takdirde bunlar bu şartların tahakkukunu takip eden hesap döneminden başlıyarak I. sınıfa geçerler.
1. Bir hesap döneminin iş hacmi 177. maddede yazılı hadlerden % 20'yi aşan bir nispette fazla olursa, veya;
2. Arka arkaya 2 dönemin iş hacmi 177. maddede yazılı hadlere nazaran % 20'ye kadar bir fazlalık gösterirse ( 2 DÖNEM % FAZLALIĞI TOPLANARAK % 20 Yİ GEÇMESİ GEREKİYOR . 1. YIL % 10 , 2. YIL % 9 GEÇMİŞSE YİNE BİLANÇOYA GEÇMİYOR.)


C.3-) SINIF DEĞİŞTİRME İLE İLGİLİ ÖRNEKLER:

378 Sıra No.lu Tebliğden de anlaşılacağı üzere; Vergi Usul Kanunun 177. maddesine göre Bilanço Esasına göre 2008 yılına ait defter tutma hadleri ve uygulanacak miktarlar yukarıda belirtildiği şekilde yeniden belirlenmiştir.
İşletme Hesabı esasına göre defter tutmakta olan II. sınıf tüccarların, Bilanço esasına göre defter tutma mecburiyetlerinin başlayıp başlamadıklarının nasıl tespit edileceği ve bu zorunluluğun ne zaman başlayacağının tayin edilebilmesi için, öncelikle bunların 2007 yılında yapmış oldukları yıllık alım tutarları ile satışlar tutarının, yıllık gayri safi iş hasılatı tutarının veya alım, satım ve hizmet işinin birlikte yapılması halinde bu tutarların ayrı ayrı bilinmesi gerekmektedir.
ÖRNEK-1: 
2007 yılında işe başlayan ve tuhafiyecilik faaliyetinde bulunan ve işletme hesabına göre defter tutmakta olan bir mükellefin 2007 yılındaki mal alımları tutarının 122.000.-YTL. satışlar tutarının 170.000.-YTL. olduğu varsayımıyla 2008 yılında hangi usulde defterin tutulacağı ile ilgili olarak hadlerin tayin edilmesi ve karşılaştırma yapılması:
Mal alımlarına göre hesaplamalar:
1.Hesaplama Şekli:
2007 yılı mal alımları : 2008 yılı haddi Haddi aşan tutar
122.000.-YTL – 107.000.-YTL = 15.000.-YTL.
15.000.-YTL / 107.000.-YTL = 0,14

Mal alım tutarı belirlenen haddi aşmasına rağmen %20’nin altında kaldığından işletme hesabı esasına göre defter tutmaya devam edecektir.

2.Hesaplama Şekli:
107.000.-YTL x %1.20 = 128.400.-YTL. 2007 yılında mal alımlarının tutarı bu tutarın altında kaldığından işletme hesabı esasına göre defter tutmaya devam edecektir.

Mal satışlarına göre hesaplamalar:
1.Hesaplama Şekli:
2007 yılı mal satışları: 2008 yılı haddi Haddi aşan tutar
170.000.-YTL – 150.000.-YTL. = 20.000.-YTL.
20.000.-YTL / 150.000.-YTL. = 0,13
Mal satışları tutarı belirlenen haddi aşmasına rağmen %20’nin altında kaldığından işletme hesabı esasına göre defter tutmaya devam edecektir.
2.Hesaplama Şekli:
150.000.-YTL x %1.20 = 180.000.-YTL. 2007 yılında mal satışlarının tutarı bu tutarın altında kaldığından işletme hesabı esasına göre defter tutmaya devam edecektir.

İki türlü yapılan hesaplama şekline göre bu mükellefin 2007 yılı alım ve satış tutarları 2008 yılı için belirlenen hadleri aştığı halde, aşan tutarlar %20’nin altında kaldığından 2008 yılında da işletme hesabı esasına göre defter tutmaya devam edecektir.


ÖRNEK-2: 

Elbise imalatı ve alım satımı ile uğraşan ve 2006 –2007 yıllarında işletme hesabı esasına göre defter tutan gerçek usulde gelir vergisi mükellefinin, 2006 yılı toplam alışları tutarı 116.000.-YTL ve satışları tutarı 125.000.-YTL’dir . Mükellefin 2007 yılı sonunda alışları toplamı 125.000.-YTL, satışları toplamı ise 140.000.-YTL olarak gerçekleşmiştir. 

2006 yılı alış tutarı= 116.000.-YTL.- 2007 yılı haddi= 100.000.-YTL= Aşan tutar=16.000.-YTL. 16.000.-YTL /100.000.-YTL = % 16
2007 yılı alış tutarı= 125.000.-YTL - 2008 yılı haddi= 107.000.-YTL. = Aşan tutar= 18.000.-YTL.
18.000.-YTL / 107.000.-YTL = %17

Bu durumda mükellef 2006 ve 2007 yıllarında arka arkaya iki yılın alışları toplamı 213 sayılı VUK’un 177. maddesinin 1. bendindeki alış tutarına ilişkin hadleri % 20’ye kadar (2006’da % 16, 2007’de % 17 olmak üzere toplam %33) toplamı aştığı için 2008 hesap dönemi başından itibaren bilanço esasında defter tutmaya başlayacaktır. 

ÖRNEK-3: 
2006 yılında işe başlayan ve oto yedek parça faaliyetinde bulunan ve hadleri aşmadığından 2007 yılında da işletme hesabına göre defter tutmakta olan bir mükellefin 2006 yılındaki mal alımları tutarının 110.000.-YTL. satışlar tutarının 150.000.-YTL. olduğu, 2007 yılındaki mal alımları tutarının 117.000.-YTL. satışlar tutarının 175.000.-YTL. olduğu varsayımıyla 2008 yılında hangi usulde defterin tutulacağı ile ilgili olarak hadlerin tayin edilmesi ve karşılaştırma yapılması: 

2006 yılı mal alımları : 2007 yılı haddi Haddi aşan tutar
110.000.-YTL – 100.000.-YTL = 10.000.- YTL.
10.000.-YTL / 100.000.-YTL = 0,10

2007 yılı mal alımları : 2008 yılı haddi Haddi aşan tutar
117.000.-YTL – 107.000.-YTL = 10.000.-YTL.
10.000.-YTL / 107.000.-YTL = 0,09

2006 ve 2007 yılı Mal alımlarına göre haddi aşan % toplamı = 0,19 


2006 yılı mal satışları: 2007 yılı haddi Haddi aşan tutar
150.000.-YTL – 140.000.-YTL. = 10 .000.-YTL.
10.000.-YTL / 140.000.-YTL. = 0,07


2007 yılı mal satışları: 2008 yılı haddi Haddi aşan tutar
175.000.-YTL – 150.000.-YTL. = 25.000.-YTL.
25.000.-YTL / 150.000.-YTL. = 0,17

2006 ve 2007 yılı Mal satışlarına göre haddi aşan % toplamı = 0,24 

Bu mükellefin arka arkaya 2006 ve 2007 yılı alımları %20’yi aşmadığı halde, satış %’leri 2006 ve 2007 yılı için belirlenen hadlerin %20’sini aştığından bu işyeri 2008 yılında bilanço esasına göre defter tutmak zorundadır. 


ÖRNEK-4: 
Kırtasiyecilik faaliyetinin yanı sıra spor-toto, sayısal loto ve milli piyango bayiliği faaliyetinde de bulunan ve işletme hesabına göre defter tutmakta olan bir mükellefin 2007 yılındaki mal alımları tutarının 75.000.-YTL. satışlar tutarının 90.000.-YTL. bayiliklerden dolayı da 20.000.-YTL. komisyon geliri olduğu varsayımıyla 2008 yılında hangi usulde defterin tutulacağı ile ilgili olarak hadlerin tayin edilmesi ve karşılaştırma yapılması:
2007 yılı mal satışları: 90.000.-YTL.
2007 yılı iş hasılatı: 
20.000.-YTL. x 5 katı= 100.000.-YTL
Mal satışı+hasılat toplamı= 190.000.-YTL

2008 yılı haddi / 107.000.-YTL 
Haddi aşan tutar 83.000.-YTL. 

Haddi aşan % 0.78


Bu mükellefin 2007 yılı iş hasılatının 5 katı ile satış tutarlarının toplamı 2008 yılı için belirlenen hadleri aşmakta ve aşan tutar %20’nin üstünde olduğundan bu mükellef 2008 yılında bilanço esasına göre defter tutmak zorundadır.

C.4-) SINIF DEĞİŞTİRME İLE İLGİLİ DANIŞTAY KARARLARI:

Danıştay Üçüncü Daire 
Tarih 17.11.1994 
Esas No 1994/1411 
Karar No 1994/3759 

Defter tutma hadleri ile ilgili olarak her ilan edilen alış ve satış tutarlarının ne şekilde ve hangi yıl itibariyle göz önüne alınacağı hk.

İstemin Özeti: Uyuşmazlığın çözümü; 1990 takvim yılındaki mal alış ve satış tutan Kanun'daki hadleri aşmakla birlikte, 1991 takvim yılında tutulacak defterlerin tayinini öngören 20.12.1990 Gün ve 90/1281 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararında yayımlanan hadleri aşmayan davacının 1991 takvim yılında bilanço esasına göre mi yoksa işletme hesabı esasına göre mi defter tutması gerektiği hususunun belirlenmesine bağlı bulunmaktadır. 

Karar: 213 Sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 180. maddesinin (b) fıkrasında; iş hacmi bakımından II. sınıfa dahil tüccarların bir hesap döneminin iş hacmi 177. maddede yazılı hadlerden % 20'yi aşan bir nispette fazla olursa, bunların bu şartın tahakkukunu takip eden hesap döneminden başlayarak 1. sınıfa geçecekleri öngörülmüştür. Aynı Kanun'un 177. maddesinin 3239 Sayılı Kanun'la değişik 1. bendinde satın aldıkları malları olduğu gibi veya işledikten sonra satan ve yıllık alımlarının tutarı 100.000.000 lirayı veya satışlarının tutarı 120.000.000. lirayı aşanların 1. sınıfa dahil olacakları açıklanmış olup bentte yazılı bu tutarlar daha sonra 27.12.1989 Gün ve 89/14921 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile alımlar 200.000.000 liraya, satışlar 240.000.000. liraya, 20.12.1990 Gün ve 90/1281 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile de alımlar 300.000.000. liraya, satışlar 360.000.000 liraya çıkarılmış bulunmaktadır. Söz konusu kararnamelerden 89/14921 Sayılı •Kararname ile tespit edilen 200.000.000. liralık yıllık alım tutarının 1990 takvim yıllında 90/1281 Sayılı Kararname ile tespit edilen, 300.000.000. liralık yıllık alım tutarının da 1991 takvim yılında tutulacak defterlerin tayininde nazara alınacağı açık bir şekilde belirtilmiştir. Olayda davacının 1991 takvim yılında hangi esasa göre defter tutacağının tayini uyuşmazlık konusu olduğundan, bu belirlemede 1990 takvim yılında tutulacak defterlerin tayininde esas alınacak tutarı öngören 89/14921 Sayılı Kararnamenin değil, 1991 takvim yılında tutulacak defterlerin tayininde esas alınacak tutarları öngören 90/1281 Sayılı Kararnamenin uygulanması gerekmektedir. Bu durumda davacının 1990 yılındaki 241.980.786. liralık alış 269.088.591 liralık satış tutarı bu kararnamede öngörülen 300.000.000 liralık alış ve 360.000.000 liralık satış tutarını aşmadığından 1991 takvim yılında işletme asasına göre defter tutmaya devam etmesi gerektiği anlaşıldığından Vergi Mahkemesi kararının vergi aslı ve buna bağlı kusur cezası ile fon kesintisine ilişkin hüküm fıkralarını onayan Samsun Bölge idare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık görülmemiştir. 

Açıklanan nedenlerle Danıştay Başsavcısı tarafından yapılan temyiz isteminin kabulü ile Samsun Bölge İdare Mahkemesinin 9.5.1994 Gün ve E: 1994/4, K:1994/63 Sayılı Kararının, 2577 Sayılı idari Yargılama Usulü Kanunu'nun 51. maddesi uyarınca Kanun yararına ve hükmün hukuki sonuçlarına etkili olmamak üzere bozulmasına, 








C.5-) SINIF DEĞİŞTİRME İLE İLGİLİ ÖZELGELER:

T.C.
MALİYE BAKANLIĞI
Gelirler Genel Müdürlüğü
Özelgesi

TARİH:17.03.1997 
SAYI:B.07.0.GEL.0.29/2906-177-502/l0946 
KONU:Şarküteri işletmeciliği ve sayısal loto aboneliği hizmeti yapan mükellefin defter tutma bakımından hangi sınıfa girdiğinin tespiti hk. 
İZMİR VALİLİĞİ
(DefterdarlıkBig Grinenetim Koordinasyon ve Usul Gelir Müdürlüğüne) 
İLGİ : 14.2.1997 gün ve B.07.4.DEF.O.35.14/1741-3782 sayılı yazınız. 
İlgide kayıtlı yazınız ekinde alınan ..... ait dilekçenin incelenmesinden, İliniz Şirinyer Vergi Dairesi Müdürlüğünde Şarküteri işletmeciliğinden dolayı mükellefiyeti bulunan adı geçenin bu faaliyetinin yanında sayısal loto aboneliği hizmeti de yapmakta olduğu, bu abonelik hizmetinin belirli komisyon karşılığında yapıldığı, mükellefin sayısal lotodan dolayı ortalama cirosunun yaklaşık 15-16 milyar olduğundan bahisle, sınıf tayininde sayısal lotodan sağlanan cironun tamamının mı yoksa komisyonun mu esas alınacağı hususunun sorulduğu anlaşılmış olup, konuya ilişkin açıklama aşağıda yapılmıştır. 
Bilindiği üzere, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 177 nci maddesinde, birinci sınıf tüccarların kimler olduğu 6 bent halinde sayılmakta, 3 numaralı bendinde, "1 ve 2 numaralı bentlerde yazılı işlerin birlikte yapılması halinde 2 numaralı bentte yazılı iş hasılatının beş katı ile yıllık satış tutarının toplamı 5.200.000.000 lirayı aşanlar... I nci sınıfa dahildirler." hükmü yer almaktadır. 
Buna göre, sõz konusu mükellefçe şarkütericilik faaliyeti ile sayısal Loto abonelik hizmetleri birlikte yapıldığından bu mükellef için 177 nci maddenin 3 numaralı bent hükmüne göre işlem yapılması gerekmektedir. 

Bu durumda, sayısal loto aboneliği hizmetinden dolayı alınan komisyon miktarının gayri safi iş hasılatı kabul edilmesi ve bu hasılatın beş katı ile şarküteri işletmesine ilişkin yıllık satış tutarı toplamının 5.200.000.000 lirayı aşması halinde söz konusu mükellefin bilanço esasına göre defter tutması gerekecektir.

C.6-) SINIF DEĞİŞTİRME İLE İLGİLİ VERGİ DAİRESİNİN BİR YAZISI:

T.C..GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI- İzmir Vergi Dairesi Başkanlığı(……….Vergi Dairesi Müdürlüğü)

Mükellefin Adı Soyadı ve Adresi

Dairemizin……….vergi kimlik numarasında (Oto Yedek Parça Satış Yeri” faaliyetinden dolayı gerçek usulde gelir vergisi mükellefi bulunmaktasınız.
Bu faaliyetinizle ilgili olarak 2005 ve 2006 yılları için vermiş bulunduğunuz yıllık gelir vergisi beyannamesi işletme hesabı özetleriniz aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

Bilindiği gibi 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 177. maddesinin (1), (2) ve (3) numaralı bentlerinde yazılı hadleri aşanlar ile 180.nci maddesinde iş hacmi bakımından ikinci sınıfa tabi olan tüccarların bir hesap döneminin iş hacminin 177.nci maddede yazılı hadlerden %20 yi aşan bir nispette fazla olması veya arka arkaya iki dönemin iş hacminin 177.nci maddede yazılı hadlere nazaran %20 ye kadar bir fazlalık göstermesi halinde takip eden hesap döneminden başlayarak birinci sınıfa geçerek bilanço esasına göre defter tutacakları hüküm altına alınmıştır. 

Buna göre 01/01/2007 tarihinden itibaren birinci sınıf tüccar olarak bilanço esasında defter tutmanız gerektiği halde halen ikinci sınıf tüccar olarak işletme hesabı esasına göre defter tutmaya devam ettiğiniz tespit edilmiştir.

Bu yazımızın tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde bilanço esasına göre defter tutmama nedenlerinizin bilgi ve belgeleriyle birlikte yazılı olarak izah edilmesi gerekmektedir.

Verilen sürede cevap verilmemesi eksik veya yanıltıcı bilgi verilmesi yada istenen izahatın yeterli görülmemesi halinde aynı kanunun 355 inci maddesinde yazılı özel usulsüzlük cezasının kesilerek re’sen vergi tarhına başvurulacağı hususunu;

Tebliğen rica ederim.

Vergi Dairesi Müdürü

İşletme Hesabı Özeti Belirlenen Hadler
Yıl Alımların Tutarı Satışların Tutarı Yıllık Alım Tutarı Yıllık Satım Tutarı 
(YTL) (YTL) (YTL) (YTL)
2005 71.500.00 96.000.00 130.000.00
2006 145.000.00 155.000.00 100.000.00 140.000.00


Meslektaşlarımıza yararlı olması umuduyla.. 
ERKAN ALFATLI
S.M.M.M.
 
Başlık Sınıf değiştirmeye ve defter tutmaya ilişkin kanunda belirtilen hadlerin adi ortaklıkta nasıl dikkate alınacağı hk.
Tarih 05/08/2013
Sayı 53445970-105[177-2013/27-30]-72
Kapsam


T.C.
GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI
MANİSA VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI
Mükellef Hizmetleri Grup Müdürlüğü


Sayı : 53445970-105[177-2013/27-30]-72 05/08/2013
Konu : Defter Tutma Hadleri.

İlgide kayıtlı özelge talep formunun incelenmesinden; yüzde elli ortak olarak belediye denetimli özel halk otobüsü işlettiğiniz, defter tutma bakımından birinci ve ikinci sınıf tüccarların sınıf değiştirmeye ve defter tutmaya ilişkin kanunda belirtilen hadlerin adi ortaklıkta nasıl dikkate alınacağı konusunda Başkanlığımızdan görüş talep ettiğiniz anlaşılmıştır.
213 sayılı Vergi Usul Kanununun 176 nci maddesinde tüccarların, defter tutma bakımından iki sınıfa ayrılmış olup, I inci sınıf tüccarların, bilanço esasına göre, II nci sınıf tüccarların, işletme hesabı esasına göre defter tutacakları hüküm altına alınmıştır.
Mezkur Kanunun 177 nci maddesinde ise, "(2365 sayılı Kanunun 26'ncı maddesiyle değişen madde) Aşağıda yazılı tüccarlar, I'inci sınıfa dahildirler:
1) Satın aldıkları malları olduğu gibi veya işledikten sonra satan ve yıllık alımlarının tutarı 7.200.000.000 (422 Sıra No.lu V.U.K Genel Tebliği ile 1.1.2013'den itibaren 150.000 -TL) veya satışları tutarı 8.640.000.000 (422 Sıra No.lu V.U.K Genel Tebliği ile 1.1.2013'den itibaren 200.000 -TL) lirayı aşanlar,
2. Birinci bentte yazılı olanların dışındaki işlerle uğraşıp da bir yıl içinde elde ettikleri gayri safi iş hasılatı3.600.000.000 lirayı (422 Sıra No.lu V.U.K Genel Tebliği ile 1.1.2013'den itibaren 80.000 -TL) aşanlar;
3. 1 ve 2 numaralı bentlerde yazılı işlerin birlikte yapılması halinde 2 numaralı bentte yazılı iş hasılatının beş katı ile yıllık satış tutarının toplamı 7.200.000.000 (422 Sıra No.lu V.U.K Genel Tebliği ile 1.1.2013'den itibaren 150.000 -TL) lirayı aşanlar;
4. Her türlü ticaret şirketleri (Adi şirketler iştigal nevileri yukardaki bentlerden hangisine giriyorsa o bent hükmüne tabidir.);
5. Kurumlar Vergisine tabi olan diğer tüzel kişiler (Bunlardan işlerinin icabı bilanço esasına göre defter tutmalarına imkan veya lüzum görülmeyenlerin, işletme hesabına göre defter tutmalarına Maliye Bakanlığınca müsaade edilir.);
6. İhtiyari olarak bilanço esasına göre defter tutmayı tercih edenler."
hükmü yer almaktadır.
Öte yandan Kanunun 180 inci maddesinde ise; "b) (II) nciden (I) inciye geçiş: İş hacmi bakımından (II) nci sınıfa dâhil tüccarların durumları aşağıda yazılı şartlara uyduğu takdirde bunlar bu şartların tahakkukunu takip eden hesap döneminden başlayarak (I) inci sınıfa geçerler.
1. Bir hesap döneminin iş hacmi 177 nci maddede yazılı hadlerden % 20 yi aşan bir nispette fazla olursa veya
2. Arka arkaya 2 dönemin iş hacmi 177 nci maddede yazılı hadlere nazaran % 20 ye kadar bir fazlalık gösterirse."
hükmü mevcuttur.
Bu itibarla, Vergi Usul Kanununun 177 nci maddesinin birinci fıkrasının 4 numaralı bendinde yer alan "...her türlü ticaret şirketleri (adi şirketler iştigal nevileri yukarıdaki bentlerden hangisine giriyorsa o bent hükmüne tabidir.)" hükmü uyarınca, adi ortaklığın faaliyet türünün, mezkur maddenin birinci fıkrasının 1, 2 ve 3 numaralı bentlerinden birine girmesi durumunda birinci sınıf tüccar olarak bilânço esasına göre defter tutması gerekmektedir.
Buna göre, ikinci sınıftan birinci sınıfa geçmeniz bakımından gayrisafi iş hasılatınızın 422 Sıra Numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile belirlenen hadde göre % 20 oranında fazla olması veya arka arkaya iki dönemdeki toplam fazlalığın % 20 ye kadar olması zorunlu olup, adi ortaklık şeklinde faaliyetinizi sürdürdüğünüz belediye denetimli özel halk otobüsü işletmeniz ile ilgili olarak 2012 yılı gayrisafi iş hasılatınız olan 154.000 TL'nin mezkur Tebliğle belirlenen haddin % 20 fazlasını [(80.000)+(80.000*%20)=96.000)] aşması nedeniyle 2013 takvim yılında bilanço esasına göre defter tutmanız gerekmektedir.
Bilgi edinilmesini rica ederim.
Başlık Sınıf Değiştirme hk.
Tarih 20/08/2013
Sayı 88031814-010.01[105/177-179/2013-1703]-114
Kapsam


T.C.
GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI
HATAY VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI
Mükellef Hizmetleri Grup Müdürlüğü


Sayı : 88031814-010.01[105/177-179/2013-1703]-114 20/08/2013
Konu : Sınıf Değiştirme.

İlgide kayıtlı özelge talep formunda; ... Vergi Dairesi Müdürlüğünün ... T.C. Kimlik numaralı mükellefi olduğunuz, 2013 yılı için bilanço esasına göre defter onaylattığınız halde 2012 yılı hesap dönemi mal alışlarınızın 60.679,05 TL mal satışlarınızın 77.886,50 TL olduğu belirtilerek, 2013 yılında işletme esasına geçip geçemeyeceğiniz ve (II) nci sınıf tüccar olarak defter tutup tutamayacağınız hususunda Başkanlığımızdan görüş talep edilmiştir.
213 Sayılı Vergi Usul Kanununun 177 nci maddesinin 6 ncı bendinde ihtiyari olarak bilanço esasına göre defter tutmayı tercih eden tüccarların I'inci sınıfa dahil olduğu hüküm altına alınmıştır.
Öte yandan, yine aynı Kanunun " Sınıf Değiştirme" başlıklı 179 uncu maddesinde;
"a) (I)'inciden (II)'nciye geçiş: İş hacmi bakımından I'inci sınıfa dahil olan tüccarların durumları aşağıdaki şartlara uyduğu takdirde, bunlar, bu şartların tahakkukunu takip eden hesap döneminden başlıyarak, II'nci sınıfa geçebilirler:
1. Bir hesap döneminin iş hacmi 177'nci maddede yazılı hadlerden % 20'yi aşan bir nispette düşük olursa, veya;
2. Arka arkaya üç dönemin iş hacmi 177'nci maddede yazılı hadlere nazaran % 20'ye kadar bir düşüklük gösterirse."
hükmü yer almaktadır.
Yukarıda yer alan hükümler çerçevesinde; birinci sınıftan ikinci sınıfa geçilmesi bakımından alış veya satış rakamlarının herhangi birinde anılan maddede yazılı hadlere göre %20 oranında bir düşüklük olması veya arka arkaya üç dönemdeki toplam düşüklüğün %20'ye kadar olmasının dikkate alınması gerekmektedir.
Buna göre, anılan Kanunun 178 inci maddesine göre işletme hesabı esasına göre defter tutmanız mümkün iken bilanço esasına göre defter tuttuğunuz anlaşılmıştır. Bu nedenle 2013 yılı için ikinci sınıfa geçmeniz mümkün bulunmamaktadır.
Öte yandan, 2013 yılı başından itibaren iş hacminde 177 nci madde yazılı hadlerden %20'yi aşan nispette bir düşüklüğün meydana gelmesi halinde 179 uncu madde uyarınca bu şartların tahakkukunu takip eden hesap döneminden itibaren sınıf değiştirmeniz mümkün olacaktır.
Bilgi edinilmesini rica ederim.


(*) Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir.
(**) İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir.
(***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır.
 
Tarih01/02/2012SayıB.07.1.GİB.4.26.15.02-VUK-29-2-17Kapsam[Resim: ImageProxy.mvc?bicild=&canary=2iP0OgIf03...cblank.gif] T.C.

GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI

ESKİŞEHİR VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI

Mükellef Hizmetleri ve Usul Müdürlüğü





Sayı :

B.07.1.GİB.4.26.15.02-VUK-29-2-17 01/02/2012

Konu :

Elektrik yansıtma faturalarının sınıf değişikliğinde gayrisafi iş hasılatı toplamına dahil edilip edilmeyeceği hakkında  

İlgide kayıtlı özelge talep formunuz ile hizmet sektöründe faaliyet gösteren işyerinizde 2. sınıf işletme hesabı esasına göre defter tutmakta olduğunuz, … ‘nin diğer işyerlerini de kapsayacak şekilde trafo koyarak elektrik aboneliğini … olarak yaptığı ve elektrik faturalarını da bu şekilde düzenlediği, bu kişilerle vergisel yönden bir ortaklığınız bulunmadığı, … tarafından düzenlenen fatura için, diğer işletmelere elektrik kullanımı kadar yansıtma faturası düzenlediğiniz belirtilerek, defter tasdikinde dikkate alınacak gayrisafi iş hasılatını belirlemek için yansıtma faturalarındaki tutarların gayrisafi iş hasılatı toplamına dahil edilip edilmeyeceği hususunda Başkanlığımız görüşü talep edilmektedir.




Bilindiği üzere, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 176 ncı ve izleyen maddelerinde defter tutma ile ilgili hükümlere yer verilmiş ve defter tutma bakımından tüccarlar birinci ve ikinci sınıf tüccarlar olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Birinci sınıf tüccarlar bilanço esasına göre, ikinci sınıf tüccarların ise işletme hesabı esasına göre defter tutacakları belirtilmiştir.

Mezkur Kanunun 194 üncü maddesinde işletme hesabının sol tarafını gider, sağ tarafını hasılat kısmının teşkil ettiği, gider kısmına satın alınan mallar veya yaptırılan hizmetler karşılığında ödenen veya borçlanılan paralar ve işletme ile ilgili diğer bütün giderlerin, hasılat kısmına ise satılan mal bedeli veya yapılan hizmet karşılığı olarak tahsil edilen paralarla tahakkuk eden alacaklar ve işletme faaliyetinden elde edilen diğer bütün hasılatın kaydolunacağı hüküm altına alınmıştır.




Diğer taraftan, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 227 nci maddesinde “Bu kanunda aksine hüküm olmadıkça bu kanuna göre tutulan ve üçüncü şahıslarla olan münasebet ve muamelelere ait olan kayıtların tevsiki mecburidir.” hükmü yer almakta olup, söz konusu kayıtların aynı kanunun 229 uncu ve müteakip maddelerinde yer alan belgelerden (fatura, gider pusulası, serbest meslek makbuzu vb.) herhangi biri ile tevsik edilmesi gerekmektedir.




Aynı kanunun 229 uncu maddesinde, fatura, satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesikadır şeklinde tanımlanmıştır.




Bu itibarla, işletmelerin ürettiği mal veya hizmetin maliyetine girmeyen, gelirin elde edilmesi ve ticari faaliyetinin devamı ile ilişkisi olmayan üçüncü kişiler adına yapılan giderlerin asıl muhatabına yansıtılmasında yansıtma faturası düzenlenmesi gerekmektedir. Ayrıca, düzenlenen faturaya “fatura muhteviyatı işlemin bir masraf aktarımı olduğu ve masrafların gerçek ilgilisine intikal ettirildiğine” ilişkin bir şerh düşülmesi ve ekine masraf aktarımına konu işleme ait fatura veya benzeri belgenin bir örneğinin eklenmesi işlemin gerçek mahiyetinin tevsiki açısından yararlı olacaktır.




Buna göre, … tarafından adınıza düzenlenen ancak tamamı işletmenize ait olmayan fatura bedelleri ile ilgili olarak diğer işletmelerin elektrik kullanımı kadar olan tutarın yansıtma faturası düzenlenerek tahsili durumunda, bu tutarların hasılat olarak değerlendirilmemesi ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 180 inci maddesi kapsamında II’nci sınıftan I’inci sınıfa geçiş şartlarının belirlenmesinde ticari işletmenizle ilgili olarak bir yıl içinde elde ettiğiniz gayrisafi iş hasılatının dikkate alınarak defter tasdik ettirilmesi gerekmektedir.

Bilgi edinilmesini rica ederim.

 

 

(*)     Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir.

(**)   İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir.




(***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır.